„W domu jest w porządku, tylko trzeba go trzymać krótko”. „Gdyby był konsekwentniej wychowywany, nie byłoby problemu”. Rodzice dzieci z ADHD słyszą takie zdania od rodziny, sąsiadów, a czasem od nauczycieli. Najgorzej, kiedy zaczynają w nie wierzyć.

Czym jest ADHD

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe. Dotyczy tego, jak mózg reguluje uwagę, aktywność i impulsy, a także funkcji wykonawczych, takich jak planowanie, rozpoczynanie zadań, pamięć robocza czy kontrola emocji. Ma silne podłoże biologiczne i dużą odziedziczalność. Nie powstaje przez błędy wychowawcze, choć sposób reagowania dorosłych może łagodzić albo nasilać trudności.

Badania szacują, że ADHD dotyczy około 5% dzieci na świecie.

Kryteria według DSM-5

Diagnoza wymaga, by objawy:

  • były liczne: co najmniej 6 objawów z obszaru nieuwagi i/lub nadruchliwości z impulsywnością (u dzieci do 16 lat),
  • utrzymywały się co najmniej 6 miesięcy i nie pasowały do poziomu rozwoju,
  • pojawiły się przed 12. rokiem życia,
  • występowały w co najmniej dwóch środowiskach, np. w domu i w szkole,
  • wyraźnie utrudniały naukę, relacje lub codzienne funkcjonowanie,
  • nie wynikały lepiej z innego zaburzenia.

Wyróżnia się trzy obrazy: z przewagą zaburzeń uwagi, z przewagą nadruchliwości i impulsywności oraz mieszany.

„Nie chce” czy „nie może”?

To najważniejsze pytanie. Dziecko niegrzeczne zwykle potrafi się zachować, ale w danej sytuacji tego nie robi. Dziecko z ADHD często wie, co powinno zrobić, chce to zrobić, a mimo to w tym momencie nie jest w stanie. Wiedza o zasadach nie przekłada się automatycznie na działanie.

Kilka przykładów:

  • Zapomina zeszytu codziennie, mimo kar i obietnic. Kary nie usprawniają pamięci roboczej.
  • Potrafi godzinę budować z klocków, ale nie wytrzyma 5 minut przy zadaniu domowym. To nie przeczy ADHD. Uwaga u dzieci z ADHD silnie zależy od zainteresowania i nagrody.
  • Odpowiada, zanim skończysz pytanie, a potem przeprasza. Impuls był szybszy niż kontrola.
  • Wybucha o drobiazg i za chwilę jest mu przykro. Trudność w regulacji emocji często towarzyszy ADHD.

Co jeszcze może wyglądać jak ADHD

Podobne zachowania mogą wynikać z niedosłuchu, problemów ze snem, lęku, przeżyć stresowych, trudności w nauce czy autyzmu. ADHD i autyzm mogą też występować razem. Dlatego diagnoza powinna obejmować różne możliwe przyczyny, a nie tylko listę objawów.

Jak wygląda diagnoza

  1. Spotkanie z rodzicem bez dziecka: rozszerzony wywiad o rozwoju, codzienności, szkole i historii trudności oraz przegląd dokumentacji.
  2. Kwestionariusze Conners-3 dla dzieci w wieku 6–18 lat. Wypełniają je rodzic, nauczyciel, a od 8. roku życia także samo dziecko. Daje to obraz zachowania w różnych środowiskach. Gdy wywiad tego wymaga, dochodzą kwestionariusze przesiewowe lęku i obniżonego nastroju.
  3. Opcjonalnie komputerowy test EXAT, który bada uwagę i hamowanie reakcji. To jedyny etap, na który dziecko przychodzi do gabinetu.
  4. Omówienie wyników z rodzicem i raport ze wskazówkami do pracy z dzieckiem w domu.
  5. Rozpoznanie medyczne i ewentualne leczenie prowadzi lekarz psychiatra.

Zastanawiasz się, czy to ADHD? Zacznijmy od konsultacji. Omówimy Twoje obserwacje i zdecydujemy, czy diagnoza z Conners-3 ma sens.

Umów konsultację

Najczęstsze pytania

Czy ADHD to nowa „moda”?

Nie. Opisy dzieci z takimi trudnościami pojawiają się w literaturze medycznej od ponad stu lat. Więcej diagnoz wynika głównie z większej wiedzy i rozpoznawania osób, które wcześniej były pomijane, zwłaszcza dziewczynek i dorosłych.

Czy dziecko z ADHD musi brać leki?

Decyzję o leczeniu farmakologicznym podejmuje lekarz psychiatra razem z rodzicami. Leki są jedną z możliwości, a duże znaczenie mają też psychoedukacja, wsparcie rodziców i dostosowania w szkole.

Od jakiego wieku można zdiagnozować ADHD?

Najczęściej diagnozuje się dzieci w wieku szkolnym, bo wtedy wymagania wyraźnie pokazują trudności. U młodszych dzieci ocena jest trudniejsza, bo duża ruchliwość jest częścią rozwoju.

Przeczytaj też

Źródła

  • American Psychiatric Association. DSM-5-TR, kryteria ADHD.
  • Polanczyk G. i in. (2007). The worldwide prevalence of ADHD: a systematic review and metaregression analysis. American Journal of Psychiatry, 164(6), 942–948.
  • Faraone S.V. i in. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.