„Przez lata dawałam radę. Praca, dom, ludzie. A potem coś pękło i nie potrafię nawet odebrać telefonu”. Tak osoby w spektrum często opisują autystyczne wypalenie. Najtrudniejsze jest to, że z zewnątrz wygląda jak lenistwo, „rozpieszczenie” albo nagłe „pogorszenie autyzmu”.

Czym jest autystyczne wypalenie

Autystyczne wypalenie nie jest diagnozą z DSM-5. To pojęcie, które opisały same osoby autystyczne, a potem zbadali naukowcy. Według badania Raymaker i współpracowników z 2020 roku to stan:

  • długotrwałego wyczerpania,
  • utraty umiejętności, które wcześniej były dostępne (np. mowy w trudnych sytuacjach, organizacji, dbania o siebie),
  • zmniejszonej tolerancji na bodźce, czyli dźwięki, światło, dotyk, ludzi.

Wynika z długotrwałego obciążenia, kiedy oczekiwania otoczenia przekraczają możliwości osoby, a ona nie ma wystarczającego wsparcia. Zwykle trwa miesiącami, nie dniami.

Co do niego prowadzi

  • Maskowanie, czyli ciągłe ukrywanie autystycznych cech i „granie” osoby neurotypowej. To ogromny koszt energetyczny.
  • Przeciążenie sensoryczne i społeczne dzień po dniu, bez czasu na regenerację.
  • Duże zmiany: nowa szkoła lub praca, przeprowadzka, dojrzewanie, rodzicielstwo, rozstanie.
  • Brak zrozumienia i dostosowań, poczucie, że trzeba „dawać radę” za wszelką cenę.

U nastolatków wypalenie często pojawia się w okresie dojrzewania lub po przejściu do szkoły średniej, gdy rosną wymagania społeczne. U dorosłych bywa pierwszym powodem, dla którego ktoś trafia na diagnozę autyzmu.

Wypalenie, depresja, zwykłe zmęczenie

Wypalenie i depresja mogą wyglądać podobnie i mogą występować razem. W badaniach osoby autystyczne opisują jednak różnice: w wypaleniu na pierwszy plan wysuwa się wyczerpanie, utrata umiejętności i nadwrażliwość na bodźce, a odpoczynek od wymagań i bodźców zwykle przynosi poprawę. W depresji częściej dominuje obniżony nastrój, utrata przyjemności i poczucie beznadziei.

Rozróżnienie wymaga oceny specjalisty, zwłaszcza że depresja wymaga leczenia.

Co pomaga

  1. Zmniejszenie obciążenia. To podstawa. Mniej zobowiązań, mniej kontaktów, krótszy dzień. U ucznia może to oznaczać czasowe ograniczenie wymagań w porozumieniu ze szkołą.
  2. Mniej maskowania. Pozwolenie sobie na stimowanie, ciszę, słuchawki, unikanie kontaktu wzrokowego tam, gdzie to możliwe.
  3. Odpoczynek sensoryczny. Ciche, przyciemnione miejsce, przewidywalny rytm dnia.
  4. Czas na zainteresowania. Dla wielu osób w spektrum to najlepsze źródło regeneracji, a nie „ucieczka”.
  5. Zrozumienie bliskich. Wypalenie to nie lenistwo ani regres z wyboru. Utracone umiejętności zwykle wracają, gdy obciążenie spada.
  6. Wsparcie specjalisty, który zna autyzm u nastolatków i dorosłych.

Wychodzenie z wypalenia trwa. Powrót do pełnych obowiązków zbyt szybko często kończy się nawrotem.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc

Jeśli Ty lub Twoje dziecko macie myśli o zrobieniu sobie krzywdy albo o tym, że nie chcecie żyć, nie czekajcie. Zadzwońcie pod 112 albo skorzystajcie z bezpłatnych telefonów wsparcia: 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całodobowo), 116 123 (dla dorosłych), 116 111 (dla dzieci i młodzieży).

Podejrzewasz u siebie lub u nastolatka autyzm, a wypalenie było pierwszym sygnałem? Na konsultacji omówimy Twoją sytuację i możliwą ścieżkę diagnozy.

Umów konsultację

Najczęstsze pytania

Czy autystyczne wypalenie dotyczy też dzieci?

Najwięcej badań dotyczy dorosłych, ale rodzice i specjaliści opisują podobne stany u nastolatków, a czasem u młodszych dzieci, zwłaszcza po długim okresie przeciążenia w szkole.

Czy utracone umiejętności wrócą?

U wielu osób tak, gdy obciążenie spada i jest czas na regenerację. Jeśli dziecko traci umiejętności bez wyraźnej przyczyny, zawsze skonsultuj to z lekarzem.

Czy można zapobiec wypaleniu?

Można zmniejszyć ryzyko: wcześnie rozpoznać autyzm, dostosować wymagania, ograniczyć konieczność maskowania i zadbać o regularny odpoczynek od bodźców.

Przeczytaj też

Źródła

  • Raymaker D.M. i in. (2020). „Having all of your internal resources exhausted beyond measure and being left with no clean-up crew”: Defining autistic burnout. Autism in Adulthood, 2(2), 132–143.
  • Higgins J.M. i in. (2021). Defining autistic burnout through experts by lived experience: Grounded Delphi method investigating #AutisticBurnout. Autism, 25(8), 2356–2369.
  • National Autistic Society. Autistic burnout: autism.org.uk