„Zje, jak będzie głodny” – to zdanie słyszy prawie każdy rodzic, którego dziecko je mało i wybiórczo. U wielu dzieci to prawda. Ale są dzieci, które nie zjedzą, nawet gdy są bardzo głodne, bo jedzenie spoza ich listy budzi lęk, wstręt albo odruch wymiotny. Wtedy czekanie nie pomaga, a presja pogarsza sprawę.

Typowe wybrzydzanie

Okres, w którym maluch odmawia nowych potraw i ma swoje ulubione, jest częstą częścią rozwoju, zwłaszcza między 2. a 6. rokiem życia. Zwykle:

  • lista akceptowanych produktów jest dość szeroka i obejmuje różne grupy (np. jakieś owoce, mięso, nabiał, pieczywo),
  • dziecko z czasem próbuje nowych rzeczy, choć niechętnie,
  • rośnie i rozwija się prawidłowo,
  • posiłki bywają męczące, ale nie zdominowały życia rodziny.

Kiedy to może być wybiórczość pokarmowa

Niepokoić powinno, gdy:

  • dziecko akceptuje bardzo wąską listę produktów, a ta lista z czasem się kurczy,
  • je tylko konkretną markę, kolor, kształt albo konsystencję (np. wyłącznie chrupiące, wyłącznie gładkie),
  • na widok lub zapach nowego jedzenia reaguje płaczem, krzykiem, odruchem wymiotnym,
  • całe grupy produktów są całkowicie wykluczone,
  • posiłki poza domem (przedszkole, goście, wyjazdy) są praktycznie niemożliwe,
  • pediatra zwraca uwagę na masę ciała, wzrost lub niedobory.

Wybiórczość pokarmowa jest częsta u dzieci w spektrum autyzmu. Wiąże się m.in. z odmiennym przetwarzaniem bodźców sensorycznych (smak, zapach, faktura, temperatura, wygląd) i potrzebą przewidywalności. Występuje też u dzieci z ADHD i u dzieci bez żadnej diagnozy.

ARFID: kiedy to już zaburzenie

W DSM-5 opisano ARFID (zaburzenie z unikaniem lub ograniczaniem przyjmowania pokarmów). Rozpoznaje się je, gdy unikanie jedzenia prowadzi do co najmniej jednej z sytuacji:

  • znacznej utraty masy ciała lub braku oczekiwanego przyrostu u dziecka,
  • istotnych niedoborów żywieniowych,
  • zależności od suplementów lub żywienia specjalnego,
  • wyraźnych trudności w codziennym i społecznym funkcjonowaniu.

Ważne: w ARFID nie chodzi o wygląd czy wagę, jak w anoreksji. Nie wynika też z braku dostępu do jedzenia. Rozpoznanie stawia lekarz.

Co możesz zrobić w domu

  1. Zdejmij presję. Bez przekupywania, karania, „jeszcze trzy łyżki”. Presja zwiększa lęk przed jedzeniem.
  2. Zawsze podaj coś „bezpiecznego”. Na talerzu powinien być produkt, który dziecko je. Nowy produkt może leżeć obok, bez obowiązku spróbowania.
  3. Kontakt zanim jedzenie trafi do ust. Wspólne zakupy, mycie warzyw, wąchanie, dotykanie, gotowanie. Dla wielu dzieci to pierwszy krok.
  4. Małe zmiany. Jeśli dziecko je jeden rodzaj makaronu, spróbujcie innego kształtu tej samej marki, potem innej marki.
  5. Wspólne, spokojne posiłki z jak najmniejszą liczbą rozpraszaczy i bodźców.

Kiedy szukać pomocy

Porozmawiaj z pediatrą, jeśli lista produktów jest bardzo krótka, dziecko traci na wadze, nie przybiera albo jedzenie wywołuje silny lęk. Często potrzebny jest zespół: lekarz, dietetyk dziecięcy, terapeuta karmienia lub integracji sensorycznej, psycholog. Gdy wybiórczości towarzyszą trudności w komunikacji i zachowaniu, warto skonsultować też rozwój dziecka.

Wybiórczość pokarmowa idzie w parze z innymi sygnałami, które Cię niepokoją? Na konsultacji spojrzymy na rozwój dziecka całościowo.

Umów konsultację

Najczęstsze pytania

Czy wybiórczość pokarmowa oznacza autyzm?

Nie. Jest częstsza u dzieci w spektrum, ale występuje też u dzieci bez autyzmu. O autyzmie świadczy obraz całego rozwoju, a nie samo jedzenie.

Czy dieta bezglutenowa i bezmleczna pomoże?

Badania nie potwierdzają, by taka dieta pomagała dzieciom w spektrum jako grupie. U dziecka, które je mało produktów, wykluczanie kolejnych może być ryzykowne. Zmiany w diecie wprowadzaj tylko z lekarzem lub dietetykiem.

Czy dziecko „wyrośnie” z wybiórczości?

Część dzieci tak, zwłaszcza przy typowym wybrzydzaniu. Przy nasilonej wybiórczości samo czekanie rzadko wystarcza i warto wcześnie poszukać wsparcia.

Przeczytaj też

Źródła

  • American Psychiatric Association. DSM-5-TR, kryteria ARFID (zaburzenie z unikaniem/ograniczaniem przyjmowania pokarmów).
  • Sharp W.G. i in. (2013). Feeding problems and nutrient intake in children with autism spectrum disorders: a meta-analysis. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43, 2159–2173.