Kiedy mówimy „ADHD”, większość osób widzi chłopca, który biega po klasie, przerywa i nie usiedzi minuty. Dziewczynki z ADHD rzadko pasują do tego obrazu. Siedzą w ławce, patrzą w okno, mają zeszyty w kolorowych zakładkach, a w domu płaczą, bo „znowu czegoś zapomniały” i „są głupie”.

Przykład (wymyślony, ale bardzo typowy): dwunastoletnia Maja ma dobre oceny. Nauczyciele mówią, że jest „trochę roztargniona”. Mama widzi co innego: trzy godziny nad zadaniem na 20 minut, wybuchy po szkole, listy rzeczy do zabrania przyklejone na drzwiach i ciągły lęk, że coś pójdzie nie tak.

Dlaczego dziewczynki są diagnozowane rzadziej i później

W dzieciństwie ADHD rozpoznaje się u chłopców kilka razy częściej niż u dziewczynek. W dorosłości ta różnica wyraźnie się zmniejsza. To jeden z sygnałów, że wiele dziewczynek zostaje po prostu przeoczonych. Dzieje się tak z kilku powodów:

  • Częściej dominują trudności z uwagą, a nie nadruchliwość. Rozkojarzenie jest ciche i nie przeszkadza w lekcji.
  • Nadruchliwość wygląda inaczej: zamiast biegania jest ciągłe gadanie, kręcenie się na krześle, skubanie skórek, „nadmiar” w emocjach.
  • Maskowanie i kompensacja. Dziewczynki często bardzo się starają: zapisują wszystko, uczą się dłużej, kopiują zachowanie koleżanek. Dobre oceny są okupione ogromnym wysiłkiem.
  • Oczekiwania społeczne. Od dziewczynek oczekuje się porządku i grzeczności, więc trudności przypisuje się charakterowi: „bałaganiara”, „gaduła”, „przewrażliwiona”.
  • Objawy „wtórne” zasłaniają ADHD. Lęk, obniżony nastrój, niska samoocena czy trudności z jedzeniem bywają diagnozowane wcześniej niż ADHD, które za nimi stoi.

Sygnały, które warto zauważyć

  • Odpływa myślami, „nie słyszy” poleceń, choć nie jest nieposłuszna.
  • Zaczyna wiele rzeczy, rzadko kończy. Ma trudność z planowaniem i oceną czasu.
  • Gubi rzeczy, zapomina o zadaniach, mimo że naprawdę się stara.
  • Lekcje trwają bardzo długo, często kończą się płaczem.
  • Bardzo silnie przeżywa krytykę i odrzucenie.
  • Dużo mówi, przerywa, „wygada się”, a potem tego żałuje.
  • Po szkole jest wyczerpana, rozdrażniona, wybucha w domu.
  • Ma poczucie, że „jest gorsza” albo „coś z nią nie tak”.

Żaden z tych sygnałów osobno nie oznacza ADHD. Liczy się to, czy trudności są stałe, występują w różnych miejscach i wyraźnie utrudniają życie.

Okres dojrzewania

U wielu dziewczyn trudności nasilają się w okresie dojrzewania, gdy rosną wymagania szkolne i społeczne, a zewnętrzna struktura (rodzic, nauczyciel nauczania początkowego) słabnie. Część z nich zgłasza też, że nasilenie objawów zmienia się w cyklu miesiączkowym. Badania nad wpływem hormonów na ADHD wciąż trwają, ale to obserwacja warta zapisania i omówienia z lekarzem.

Co możesz zrobić

  1. Zapisuj konkretne sytuacje z domu i szkoły, także te, w których córka radzi sobie dobrze, ale kosztem dużego wysiłku.
  2. Poproś nauczycieli o ich obserwacje, zwłaszcza o to, jak córka pracuje samodzielnie i w grupie.
  3. Zwróć uwagę na koszty, nie tylko na wyniki. Dobre oceny nie wykluczają ADHD.
  4. Umów konsultację. Diagnoza obejmuje m.in. wywiad z rodzicem i kwestionariusz Conners-3, wypełniany przez rodzica, nauczyciela i samą dziewczynkę (od 8. roku życia).

Widzisz u córki więcej trudności niż widzi szkoła? Na konsultacji spokojnie omówimy Twoje obserwacje i zdecydujemy, czy warto przeprowadzić diagnozę ADHD.

Umów konsultację

Najczęstsze pytania

Moja córka ma dobre oceny. Czy może mieć ADHD?

Tak. Dobre wyniki często są efektem bardzo dużego wysiłku i strategii kompensacyjnych. W diagnozie liczy się to, ile kosztuje dziecko codzienne funkcjonowanie, a nie tylko świadectwo.

Czy ADHD i autyzm u dziewczynek mogą występować razem?

Tak. Oba zaburzenia u dziewczynek bywają rozpoznawane późno, m.in. z powodu maskowania. Dobra diagnoza bierze pod uwagę obie możliwości.

Czy dziewczynka sama może opowiedzieć o swoich trudnościach?

Od 8. roku życia kwestionariusz Conners-3 ma wersję samoopisową. Głos dziecka jest bardzo ważną częścią diagnozy.

Przeczytaj też

Źródła

  • American Psychiatric Association. DSM-5-TR, kryteria ADHD.
  • Young S. i in. (2020). Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach providing guidance for the identification and treatment of ADHD in girls and women. BMC Psychiatry, 20, 404.
  • Faraone S.V. i in. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.