Kiedy mówimy „ADHD”, większość osób widzi chłopca, który biega po klasie, przerywa i nie usiedzi minuty. Dziewczynki z ADHD rzadko pasują do tego obrazu. Siedzą w ławce, patrzą w okno, mają zeszyty w kolorowych zakładkach, a w domu płaczą, bo „znowu czegoś zapomniały” i „są głupie”.
Przykład (wymyślony, ale bardzo typowy): dwunastoletnia Maja ma dobre oceny. Nauczyciele mówią, że jest „trochę roztargniona”. Mama widzi co innego: trzy godziny nad zadaniem na 20 minut, wybuchy po szkole, listy rzeczy do zabrania przyklejone na drzwiach i ciągły lęk, że coś pójdzie nie tak.
Dlaczego dziewczynki są diagnozowane rzadziej i później
W dzieciństwie ADHD rozpoznaje się u chłopców kilka razy częściej niż u dziewczynek. W dorosłości ta różnica wyraźnie się zmniejsza. To jeden z sygnałów, że wiele dziewczynek zostaje po prostu przeoczonych. Dzieje się tak z kilku powodów:
- Częściej dominują trudności z uwagą, a nie nadruchliwość. Rozkojarzenie jest ciche i nie przeszkadza w lekcji.
- Nadruchliwość wygląda inaczej: zamiast biegania jest ciągłe gadanie, kręcenie się na krześle, skubanie skórek, „nadmiar” w emocjach.
- Maskowanie i kompensacja. Dziewczynki często bardzo się starają: zapisują wszystko, uczą się dłużej, kopiują zachowanie koleżanek. Dobre oceny są okupione ogromnym wysiłkiem.
- Oczekiwania społeczne. Od dziewczynek oczekuje się porządku i grzeczności, więc trudności przypisuje się charakterowi: „bałaganiara”, „gaduła”, „przewrażliwiona”.
- Objawy „wtórne” zasłaniają ADHD. Lęk, obniżony nastrój, niska samoocena czy trudności z jedzeniem bywają diagnozowane wcześniej niż ADHD, które za nimi stoi.
Sygnały, które warto zauważyć
- Odpływa myślami, „nie słyszy” poleceń, choć nie jest nieposłuszna.
- Zaczyna wiele rzeczy, rzadko kończy. Ma trudność z planowaniem i oceną czasu.
- Gubi rzeczy, zapomina o zadaniach, mimo że naprawdę się stara.
- Lekcje trwają bardzo długo, często kończą się płaczem.
- Bardzo silnie przeżywa krytykę i odrzucenie.
- Dużo mówi, przerywa, „wygada się”, a potem tego żałuje.
- Po szkole jest wyczerpana, rozdrażniona, wybucha w domu.
- Ma poczucie, że „jest gorsza” albo „coś z nią nie tak”.
Żaden z tych sygnałów osobno nie oznacza ADHD. Liczy się to, czy trudności są stałe, występują w różnych miejscach i wyraźnie utrudniają życie.
Okres dojrzewania
U wielu dziewczyn trudności nasilają się w okresie dojrzewania, gdy rosną wymagania szkolne i społeczne, a zewnętrzna struktura (rodzic, nauczyciel nauczania początkowego) słabnie. Część z nich zgłasza też, że nasilenie objawów zmienia się w cyklu miesiączkowym. Badania nad wpływem hormonów na ADHD wciąż trwają, ale to obserwacja warta zapisania i omówienia z lekarzem.
Co możesz zrobić
- Zapisuj konkretne sytuacje z domu i szkoły, także te, w których córka radzi sobie dobrze, ale kosztem dużego wysiłku.
- Poproś nauczycieli o ich obserwacje, zwłaszcza o to, jak córka pracuje samodzielnie i w grupie.
- Zwróć uwagę na koszty, nie tylko na wyniki. Dobre oceny nie wykluczają ADHD.
- Umów konsultację. Diagnoza obejmuje m.in. wywiad z rodzicem i kwestionariusz Conners-3, wypełniany przez rodzica, nauczyciela i samą dziewczynkę (od 8. roku życia).
Widzisz u córki więcej trudności niż widzi szkoła? Na konsultacji spokojnie omówimy Twoje obserwacje i zdecydujemy, czy warto przeprowadzić diagnozę ADHD.
Umów konsultacjęNajczęstsze pytania
Moja córka ma dobre oceny. Czy może mieć ADHD?
Tak. Dobre wyniki często są efektem bardzo dużego wysiłku i strategii kompensacyjnych. W diagnozie liczy się to, ile kosztuje dziecko codzienne funkcjonowanie, a nie tylko świadectwo.
Czy ADHD i autyzm u dziewczynek mogą występować razem?
Tak. Oba zaburzenia u dziewczynek bywają rozpoznawane późno, m.in. z powodu maskowania. Dobra diagnoza bierze pod uwagę obie możliwości.
Czy dziewczynka sama może opowiedzieć o swoich trudnościach?
Od 8. roku życia kwestionariusz Conners-3 ma wersję samoopisową. Głos dziecka jest bardzo ważną częścią diagnozy.
Przeczytaj też
- ADHD czy „niegrzeczne dziecko”?
- Maskowanie u kobiet ze spektrum autyzmu
- Conners-3: ocena ADHD u dzieci i młodzieży
Źródła
- American Psychiatric Association. DSM-5-TR, kryteria ADHD.
- Young S. i in. (2020). Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach providing guidance for the identification and treatment of ADHD in girls and women. BMC Psychiatry, 20, 404.
- Faraone S.V. i in. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 128, 789–818.