Coraz więcej dorosłych trafia na diagnozę ADHD w podobny sposób: najpierw diagnozę dostaje ich dziecko. Rodzic słucha opisu objawów i myśli: „Przecież to o mnie”. Inni docierają tu przez wypalenie, depresję, kolejną porzuconą pracę albo przez rozmowę z przyjaciółką, która „też to ma”.

Czy ADHD u dorosłych w ogóle istnieje?

Tak. ADHD zaczyna się w dzieciństwie, ale u wielu osób trudności utrzymują się w dorosłości. Metaanaliza z 2021 roku szacuje, że ADHD obecne od dzieciństwa dotyczy około 2,6% dorosłych, a objawy ADHD w dorosłości ma około 6,8% (bez względu na początek). U dorosłych objawy zwykle wyglądają inaczej niż u dzieci. Bieganie po klasie zmienia się w wewnętrzny niepokój, a zapominanie zeszytu w zapominanie o terminach.

Jak ADHD może wyglądać u dorosłego

  • Trudność z rozpoczęciem zadań, odkładanie wszystkiego na ostatnią chwilę.
  • Chroniczne spóźnienia i złe szacowanie czasu.
  • Wiele rozpoczętych projektów, mało dokończonych.
  • Zapominanie o rachunkach, terminach, spotkaniach.
  • Rozpraszanie się w rozmowie, gubienie wątku, przerywanie innym.
  • Impulsywne decyzje, np. zakupowe czy zawodowe.
  • Wewnętrzny niepokój, trudność z odpoczynkiem.
  • Silne emocje, szybka frustracja, duża wrażliwość na krytykę.
  • Okresy „hiperskupienia” na tym, co bardzo interesuje.

Wiele osób przez lata wypracowuje strategie: listy, alarmy, pracę po nocach. Działa to do czasu, aż życie dorzuci kolejne obowiązki, np. dziecko, awans albo chorobę bliskiej osoby.

Kryteria diagnozy u dorosłych

Według DSM-5 u osób od 17. roku życia wystarczy 5 objawów z obszaru nieuwagi lub nadruchliwości z impulsywnością (u dzieci 6). Pozostałe warunki są takie same:

  • kilka objawów było obecnych przed 12. rokiem życia,
  • objawy występują w różnych obszarach życia (np. praca, dom, relacje),
  • wyraźnie utrudniają funkcjonowanie,
  • nie wynikają lepiej z innego zaburzenia.

To dlatego w diagnozie dorosłych tak ważne jest dzieciństwo. Pomagają świadectwa z uwagami nauczycieli, rozmowa z rodzicem lub rodzeństwem, stare zeszyty.

Jak wygląda diagnoza

  1. Pierwsze spotkanie: wywiad i kwestionariusze przesiewowe, m.in. w kierunku lęku, depresji i spektrum autyzmu. U młodych dorosłych, jeśli to możliwe i za ich zgodą, najpierw rozmawiam też z rodzicem.
  2. Wywiad diagnostyczny DIVA-5. To ustrukturyzowany wywiad oparty na kryteriach DSM-5. Przechodzimy przez każdy objaw, osobno w dorosłości i w dzieciństwie, na konkretnych przykładach. Jeśli masz świadectwa z oceną z zachowania lub uwagami nauczycieli, zabierz je.
  3. Dodatkowe badanie kwestionariuszem MMPI-2, tylko wtedy, gdy coś w obrazie budzi wątpliwości.
  4. Omówienie wyników i raport, około tygodnia po wywiadzie.
  5. Wizyta u lekarza psychiatry, który stawia rozpoznanie medyczne i w razie potrzeby proponuje leczenie.

Czy po czterdziestce to jeszcze ma sens?

Wiele osób mówi, że sama diagnoza była ulgą. Zmienia się sposób patrzenia na siebie: z „jestem leniwa i nieogarnięta” na „mój mózg działa inaczej i mogę się do tego dostosować”. Diagnoza otwiera też drogę do leczenia, psychoterapii, coachingu ADHD i zmian w pracy, które naprawdę pomagają.

Rozpoznajesz siebie w tym tekście? Diagnozę ADHD u dorosłych prowadzę z wykorzystaniem wywiadu DIVA-5, w gabinecie w Koszalinie.

Zobacz, jak wygląda diagnoza

Najczęstsze pytania

Nie pamiętam dobrze dzieciństwa. Czy diagnoza jest możliwa?

Tak, choć wymaga więcej pracy. Pomagają rozmowy z bliskimi, świadectwa, opinie ze szkoły, zdjęcia i rodzinne historie. Wywiad DIVA-5 pyta o konkretne sytuacje, co ułatwia przypominanie sobie.

Czy ADHD może pojawić się dopiero w dorosłości?

Według obecnych kryteriów objawy muszą być obecne przed 12. rokiem życia. Często jednak były niezauważone, bo dziecko je kompensowało albo trudności przypisywano charakterowi.

Czy diagnoza oznacza, że muszę brać leki?

Nie. Decyzję o leczeniu podejmujesz razem z lekarzem psychiatrą. Diagnoza daje możliwość wyboru, a nie obowiązek.

Przeczytaj też

Źródła

  • American Psychiatric Association. DSM-5-TR, kryteria ADHD.
  • Song P. i in. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009.
  • Kooij J.J.S. i in. (2019). Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry, 56, 14–34.