„Zje, jak będzie głodny” – to zdanie słyszy prawie każdy rodzic, którego dziecko je mało i wybiórczo. U wielu dzieci to prawda. Ale są dzieci, które nie zjedzą, nawet gdy są bardzo głodne, bo jedzenie spoza ich listy budzi lęk, wstręt albo odruch wymiotny. Wtedy czekanie nie pomaga, a presja pogarsza sprawę.
Typowe wybrzydzanie
Okres, w którym maluch odmawia nowych potraw i ma swoje ulubione, jest częstą częścią rozwoju, zwłaszcza między 2. a 6. rokiem życia. Zwykle:
- lista akceptowanych produktów jest dość szeroka i obejmuje różne grupy (np. jakieś owoce, mięso, nabiał, pieczywo),
- dziecko z czasem próbuje nowych rzeczy, choć niechętnie,
- rośnie i rozwija się prawidłowo,
- posiłki bywają męczące, ale nie zdominowały życia rodziny.
Kiedy to może być wybiórczość pokarmowa
Niepokoić powinno, gdy:
- dziecko akceptuje bardzo wąską listę produktów, a ta lista z czasem się kurczy,
- je tylko konkretną markę, kolor, kształt albo konsystencję (np. wyłącznie chrupiące, wyłącznie gładkie),
- na widok lub zapach nowego jedzenia reaguje płaczem, krzykiem, odruchem wymiotnym,
- całe grupy produktów są całkowicie wykluczone,
- posiłki poza domem (przedszkole, goście, wyjazdy) są praktycznie niemożliwe,
- pediatra zwraca uwagę na masę ciała, wzrost lub niedobory.
Wybiórczość pokarmowa jest częsta u dzieci w spektrum autyzmu. Wiąże się m.in. z odmiennym przetwarzaniem bodźców sensorycznych (smak, zapach, faktura, temperatura, wygląd) i potrzebą przewidywalności. Występuje też u dzieci z ADHD i u dzieci bez żadnej diagnozy.
ARFID: kiedy to już zaburzenie
W DSM-5 opisano ARFID (zaburzenie z unikaniem lub ograniczaniem przyjmowania pokarmów). Rozpoznaje się je, gdy unikanie jedzenia prowadzi do co najmniej jednej z sytuacji:
- znacznej utraty masy ciała lub braku oczekiwanego przyrostu u dziecka,
- istotnych niedoborów żywieniowych,
- zależności od suplementów lub żywienia specjalnego,
- wyraźnych trudności w codziennym i społecznym funkcjonowaniu.
Ważne: w ARFID nie chodzi o wygląd czy wagę, jak w anoreksji. Nie wynika też z braku dostępu do jedzenia. Rozpoznanie stawia lekarz.
Co możesz zrobić w domu
- Zdejmij presję. Bez przekupywania, karania, „jeszcze trzy łyżki”. Presja zwiększa lęk przed jedzeniem.
- Zawsze podaj coś „bezpiecznego”. Na talerzu powinien być produkt, który dziecko je. Nowy produkt może leżeć obok, bez obowiązku spróbowania.
- Kontakt zanim jedzenie trafi do ust. Wspólne zakupy, mycie warzyw, wąchanie, dotykanie, gotowanie. Dla wielu dzieci to pierwszy krok.
- Małe zmiany. Jeśli dziecko je jeden rodzaj makaronu, spróbujcie innego kształtu tej samej marki, potem innej marki.
- Wspólne, spokojne posiłki z jak najmniejszą liczbą rozpraszaczy i bodźców.
Kiedy szukać pomocy
Porozmawiaj z pediatrą, jeśli lista produktów jest bardzo krótka, dziecko traci na wadze, nie przybiera albo jedzenie wywołuje silny lęk. Często potrzebny jest zespół: lekarz, dietetyk dziecięcy, terapeuta karmienia lub integracji sensorycznej, psycholog. Gdy wybiórczości towarzyszą trudności w komunikacji i zachowaniu, warto skonsultować też rozwój dziecka.
Wybiórczość pokarmowa idzie w parze z innymi sygnałami, które Cię niepokoją? Na konsultacji spojrzymy na rozwój dziecka całościowo.
Umów konsultacjęNajczęstsze pytania
Czy wybiórczość pokarmowa oznacza autyzm?
Nie. Jest częstsza u dzieci w spektrum, ale występuje też u dzieci bez autyzmu. O autyzmie świadczy obraz całego rozwoju, a nie samo jedzenie.
Czy dieta bezglutenowa i bezmleczna pomoże?
Badania nie potwierdzają, by taka dieta pomagała dzieciom w spektrum jako grupie. U dziecka, które je mało produktów, wykluczanie kolejnych może być ryzykowne. Zmiany w diecie wprowadzaj tylko z lekarzem lub dietetykiem.
Czy dziecko „wyrośnie” z wybiórczości?
Część dzieci tak, zwłaszcza przy typowym wybrzydzaniu. Przy nasilonej wybiórczości samo czekanie rzadko wystarcza i warto wcześnie poszukać wsparcia.
Przeczytaj też
- E-book „Wybiórczość pokarmowa. Jak rozszerzyć dietę dziecka”
- E-book „Dieta bez glutenu i mleka – szansa czy pułapka?”
- Strefa rodzica
Źródła
- American Psychiatric Association. DSM-5-TR, kryteria ARFID (zaburzenie z unikaniem/ograniczaniem przyjmowania pokarmów).
- Sharp W.G. i in. (2013). Feeding problems and nutrient intake in children with autism spectrum disorders: a meta-analysis. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43, 2159–2173.