Biofeedback

EEG-Biofeedback czyli biologiczne sprzężenie zwrotne to metoda stworzona przez naukowców na potrzeby ośrodka lotów kosmicznych NASA. Początkowo wykorzystywano ją do szkolenia astronautów, którzy w dużym stresie musieli wykonywać trudne i złożone czynności. Od prawie 60 lat jest także wykorzystywana przez jednostki wojskowe i ośrodki szkolenia pilotów oraz sportowców, polityków, ludzi biznesu.

Terapia ma na celu poprawę efektywności mózgu i uzyskania kontroli nad procesami fizjologicznymi zachodzącymi w naszym organizmie, zwykle niedostępnymi dla naszej świadomości. Treningi polegają na przekazywaniu pacjentowi przez terapeutę sygnałów zwrotnych o zmianach stanu fizjologicznego jego organizmu, dzięki czemu może on nauczyć się świadomie modyfikować funkcje (np. fale mózgowe, napięcie mięśni), które normalnie nie są kontrolowane świadomie.

Dlatego można powiedzieć, że w skrócie Biofeedback to nauka używania własnego mózgu. Celem terapii jest więc wytworzenie utrwalonych odpowiednich wzorców reagowania, np. nadzwyczajnej koncentracji umysłu przy dużej relaksacji. Wszystko to dzieje się poza świadomym działaniem trenującego gdy poprzez wytworzenie odpowiedniego sprzężenia zwrotnego wytwarza się proces uczenia pozytywnych wzorów.

Jak to działa? Diagnostyka i treningi

MAPING MÓZGU jest pierwszym krokiem w kierunku rozpoczęcia treningów metodą Biofeedback. Polega ono na badaniu aktywności fal mózgu. Wyróżnia się badania:

  • EEG (badanie jakościowe) – trener na podstawie tego badania stwierdza lub wyklucza uszkodzenia mózgu. Badanie EEG jest zlecane przez lekarza neurologa i jest koniczne w niektórych przypadkach;
  • QEEG (badanie ilościowe) – jest to zapis krzywej EEG zamieniony na wartości liczbowe, które oznaczają dane fale mózgowe, charakterystyczne dla danego stanu funkcjonowania człowieka. Dzięki temu badaniu trener wie, które fale dominują, a które są słabe, a zatem które należy poprawić. Na tej podstawie określa cel i dobiera indywidualny program treningowy. Co więcej, badanie QEEG jest nie tylko podstawą rozpoczęcia treningów, ale i umożliwia kontrolę i podsumowanie efektów treningowych. Dlatego ważne jest, by powtórzyć je średnio co 10-15 treningów.

TRENINGI powinny odbywać się systematycznie, w miarę możliwości 2-3 razy w tygodniu. Jedna sesja trwa ok. 50 minut. Natomiast suma treningów potrzebnych do osiągnięcia wyznaczonego celu jest sprawa indywidualną. Podczas treningu pacjent siedzi wygodnie na fotelu z twarzą zwróconą w kierunku ekranu, na którym wyświetlana jest gra. Do głowy i uszu trener mocuje pacjentowi elektrody. Przebieg gry zależy od pacjenta, to On siłą własnej woli stara się osiągnąć jak najlepsze wyniki. Jeżeli praca mózgu jest prawidłowa, komputer sygnalizuje to przyjemnym dźwiękiem, a na zakończenie danej rundy na ekranie telewizora wyświetlane są zdobyte punkty. Terapeuta z kolei na bieżąco śledzi pracę fal mózgu, dzięki czemu może stymulować fale pożądane i redukować fale niekorzystne.

Dla kogo terapia metodą Biofeedback?

Trening metodą Biofeedback zalecany jest zarówno osobom zdrowym, które chcą poprawić efektywność w różnych dziedzinach swego życia, jak i w leczeniu różnego rodzaju zaburzeń. Terapię EEG-Biofeedback w naszej Poradni kierujemy przede wszystkim do dzieci, młodzieży i dorosłych z:

  • ADHD i ADD;
  • specyficznymi trudnościami w nauce (dysleksji, dysgrafii, dyskalkulii)
  • problemami koncentracji uwagi;
  • nadmierną agresją;
  • zaburzeniami mowy (np. problem jąkania);
  • tremą i nadwrażliwością;
  • zaburzeniami rozwoju psychomotorycznego
  • z zaburzeniami nastroju;
  • z zaburzeniami snu;
  • po urazach głowy;
  • doświadczających stanu paniki i lęku;
  • po udarach mózgu.

Terapia EEG-Biofeedback jest także pomocna dla osób zdrowych. Dzięki niej jesteśmy w stanie szybciej i lepiej przyswajać nowe informacje, w tym także efektywniej uczyć się języków obcych. Już po 15-20 treningach można odczuć:

 

  • poprawę koncentracji i funkcji poznawczych;
  • wzrost kreatywności;
  • wyciszenie i zwiększone możliwości radzenia sobie ze stresem;
  • poprawę nastroju i samooceny,
  • skrócenie czasu reakcji (ważne dla sportowców, kierowców, pilotów
  • lepszą organizację i sprawniejsze podejmowanie decyzji

Zaburzenie, a fale mózgu

Fale mózgowe są elektrycznymi falami generowanymi w każdym mózgu. Wszystkie składowe fal mózgowych są zawsze produkowane, ale przewagę pewnych pożądanych fal mózgowych można uzyskać wysiłkiem woli i systematycznym treningiem. Produkcja pewnych pożądanych fal, a redukcja fal niepożądanych jest istotą treningu EEG Biofeedback. Poniżej prezentuję „obraz” fal mózgowych, który widzi trener na swoim monitorze podczas sesji Biofeedback:

Rodzaje i zakresy częstotliwości fal

Delta 1-3 Hz – najpowolniejsza ze wszystkich fal mózgowych. Najczęściej kojarzona z jest ze snem głębokim. Fale delta są też obrazem patologicznym, charakteryzującym uszkodzenia mózgu (np. guzy). Pojawiają się również przy intensywnym wysiłku umysłowym.

Theta 4-7 Hz – redukuje stres, budzi intuicję i inne pozazmysłowe percepcje umiejętności. Na ogół nadmiar fal Theta (płaty czołowe) powoduje dekoncentracje i problemy w skupieniu uwagi (ADD, ADHD).

Alfa 8-12 Hz – to fale głębokiego odpoczynku. Dzięki Alfie jesteśmy bardziej kreatywni. Pozwala nam się odprężyć, ale jednocześnie pozostać czujnym.

SMR 12-15 Hz – pojawia się w chwilach odprężenia. Jesteśmy wtedy bardziej skoncentrowani i polepsza się nasza zdolność uwagi. Ciekawe jest to, że fala ta jest hamowana przez ruch, unieruchomienie ciała może powodować wzrost SMR.

Beta 15-20 Hz – tutaj neurony pracują najszybciej i najbardziej efektywnie. Jesteśmy skoncentrowani, a rozwiązania pojawiają się szybko. Trening pomaga przygotować się do egzaminu czy uprawiać sport.

Beta2 20-35 Hz – pojawia się w stanach zdenerwowania, irytacji, ale też wtedy gdy coś nas ekscytuje.

Niektóre zaburzenia a fale mózgu:

  • ADD, ADHD – zwolnienie czynności mózgu, zwłaszcza w rejonach czołowo-centralnych, głównie w lewej półkuli, natomiast w prawej obserwuje się zwiększone pobudzenie; przy ADHD może pojawić się w nadmiar fal szybkich w przednich partiach mózgu, co owocuje zachowaniami impulsywnymi, kompulsywnymi, buntowniczymi (Lubar i Lubar 1999)
  • Depresja – zwolnione fale w lewym czole i przyspieszone w czole prawym
  • Trudności w nauce – podwyższony poziomy fal mózgowych Alfa i Theta, a to może powodować dezorganizację czynności mentalnych.
  • Kłopoty z koncentracją i uczucie senności – nadmiar fal Theta i Alfa
  • Otępienie intelektualne i emocjonalne – brak fal Beta
  • Stres – fale Beta 2 (pasmo wysokiej Bety)